Soomaaliya iyo Turkiga oo Heshiis Shidaal kala Saxeexday

Ankara (aftahannews):- Turkiga iyo Soomaaliya, ayaa Khamiistii kala Saxeexday Heshiis Shidaal baadhis iyo qodis ah, kaasoo sii xoojinaya xidhiidka labada dal oo marba marka ka dambaysa sii xoogaysanaya.

Sida ay sheegtay wakaaladda wararka ee Anadolu, Turkiga iyo Soomaaliya ayaa ka wada hadlay iskaashi dhanka tamarta oo u dhexeeya labada wadan. xilli Wasiirka Wasaaradda Batroolka iyo Macdanta ee Soomaaliya Cabdirisaaq Cumar Mohamed uu ku sugnaa dalka Turkiga uuna la kulmay dhigiisa dalka Turkiga Alparslan Bayraktar.

War qoraal oo kooban oo kasoo baxay wadahadalkaas oo bartiisa X ku baahiyay Wasiirka Tamarta iyo Kheyraadka Dabiicga ee dalka Turkigu ayuu ku sheegay intuu socday kulan in looga wada hadlay tallaabooyinka lagu horumarin karo iskaashiga labo-geesoodka ah.

Labada dhinacba mayna si rasmi ah u shaacin in heshiis rasmi ah kulanka lagu gaadhay, balse warbaahinta qaar ayaa daabacay in labada wasaaradood ay heshiis kala saxiixdeen.

Wadahadalkaan ayaa imanaya kadib markii Dowladda Turkiga iyo Soomaaliya ay kala saxiixdeen heshiis difaac iyo iskaashi dhaqaale ah, kaas oo Dowladda Turkigu illaalin doonto xeebaha badda Soomaaliya.

Ciidamada Badda ee Turkiga ayaa horey uga howl galaayay biyaha Soomaaliya iyo Gacanka Cadan iyaga oo ka tirsan howlgalka Qaramada Midoobay ee la dagaalayay budhcad badeedda illaa iyo sanadkii 2009 kii.

Saddexdii bisha June 2016, Soomaaliya iyo Turkiga ayaa kala sixiixday heshiis is afgarad oo ku saabsan tamarta iyo macdan qodista. Heshiiskan waxaa dhan u dhigay afganbigii dhicisoobay ee 15-kii bisha July 2016 dalka Turkiga ka dhacay, balse mar labaad ayaa is afgaradkaasi yimid miiska ahmiyadda ee Turkiga kadib markii madaxweyne Erdogan uu baarlamaanka dalkiisa horgeeyay si ay u meel mariyaan.

Bilowgii sanadkii 2020, Madaxweynaha Turkiga Mar uu ka hadlayay heshiiska xadeynta badda ee Libya iyo maraakiibta sahminta ee Turkiga ee bariga Mediterranean-ka, waxa uu sidoo kale markii ugu horeysay shaaca ka qaaday in Soomaaliya ay ku casuuntay Turkiga si ay shidaal uga baarto baddeeda isagoo markaas uun kasoo noqday shir looga arrinsanaayay xaaladda Libya oo ka dhacaayay Berlin. Inkasta oo Heshiiska uu Turkigu la galay dalka Liibiya ilaa hadda midho dhalin.

“Waxaa jira dalab ka yimid Soomaaliya oo ay ku leeyahiin ‘Saliid ayaa ku jirta baddayada, howlgal [Shidaal baadhis badda ah] ayaad ka waddaan Libya, laakiin halkana waad ka samayn kartaan’ ” ayuu Erdogan yidhi isaga oo lahadlaayay talefeeshinka NTV. “Sidaas darteed, waxaa jiri doonta tallaabooyin aan u qaadi doono [shidaal baadhista] halkaas.”

Sideeda bishii Febraayo 2020, Madaxweynaha Soomaaliya Maxamed Cabdullaahi Farmaajo, ayaa ansixiyay Sharciga Batrool ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya kadib markuu kasoo gudbay sharcigaasi Baarlamaanka Soomaaliya. Waxaana sharcigaas lagu dhisay Hay’adda Batroolka Soomalia (SPA).

Dhank kale Soomaaliya ayaa heshiisyo shidaal la xiriira la sixiixatay shirkado laga leeyahay galbeedka, kuwaas oo muddo dheer sheegayay in ay hawlo ka wadaan gudaha Soomaaliya tan iyo burburkii ka hor.

Sanadkii 2022, Soomaaliya ayaa heshiis shidaal baadhis la saxiixatay shirkad laga leeyahay dalka Maraykanka oo lagu magacaabo Coastline kaas oo dhigaayay sahminta 7 ceel qodistooduna tahay in ay bilaabato 2025.

Heshiiskaas oo muran dhaliyay ee uu la saxiixday Shirkaddan wasiirkii markaas joogay Cabdirashiid Maxamed ayay ku gacanseyreen madaxda dalka.

Madaxtoyada Soomaaliya ayaana markii warkaas baahay soo saartay war saxaafadeed lagu burinayo heshiiska waasiirka Batroolka iyo Macdanta.

“Madaxtooyada Jamhuuriyadda Federaalka waxay caddeynaysaa in heshiiska uu saxiixay Wasiirka Batroolka iyo Macdanta uusan wax wadatashi ah kala yeelanin Madaxweynaha JFS Mudane Maxamed Cabdullaahi Farmaajo,” ayaa war saxaafadeedka lagu sheegay.

Balse heshiiskaas ayay dawladda uu haatan hogaamiyo madaxweyne Xasan Sheekh dib u soo celisay isaga oo wax laga beddalay.

Isla sanadka 2022, Somaliland ayaa heshiis la gashay shirkad shidaal oo laga leeyahay Taiwan oo saldhigeeddu yahay London laguna magacaabo General Energy, heshiiskaas ayayna Dowladda Soomaaliya ku tilmaantay sharci darro iyo in uu yahay waxba kama jiraan.

Dalka Soomaaliya oo sahmin shidaal laga samaynaayay tan iyo 1950-kii, ayaan wali shidaal lagasoo saarin. Balse warbixin ay Dowladda Maraykanka daabacday ayaa sheegtay in Soomaaliya ugu yaraan ay haysan karto 30 Bilyan oo foosto oo keyd shidaal ah, shirkado badan Sida Royal Dutch Shell iyo AxxonMobile oo Soomaaliya ka shaqaynaayay ka hor dhicitaankii dowladda ayaana dalka isaga baxay burburkii.

Sidoo kale dawladda Soomaaliya ayaa wareysi ay siisay BBC da ku shaacisay in ay dhammaadka sanadka 2024, la soo saarin doono shidaalkii ugu horreeyay ee Soomaaliya.

Wadamo badan ayaa loolan xoogan ugu jiraan ka faa’iideysiga kheyraadka dihin ee Soomaaliya.